Menu Zamknij

Las

vānaspati  वानस्पति
drzewo (dosł. leśny pan)

 

W starożytnych Indiach, podobnie jak w innych kulturach, drzewa otoczone były specjalnym szacunkiem. Ten szacunek, zdaje się, był bardzo organiczny, ponieważ żyjąc na łasce przyrody i w zgodzie z jej naturalnym rytmem nie sposób było nie dostrzec obecności okazałych osobników, wyróżniających się pośród innych - silnych, potężnych, wiekowych drzew, dających schronienie ptakom, drobniejszej zwierzynie, owadom, a człowieka częstujących cieniem, owocem, odpoczynkiem od spiekoty. Żyjąc w przyrodzie nie sposób nie docenić i nie uszanować cichej mocy drzew (śāntā śakti शान्ता शक्ति), współistniejąc z nimi i na codzień dzieląc wspólny czas. W takim kontekście instytucja świętego drzewa (devataru देवतरु, caitya चैत्य) w niemal każdej indyjskiej wsi nie dziwi, a wręcz nie ma nic bardziej naturalnego, jeśli spróbować wczuć się w życie symbiotyczne. Świętego drzewa nie wolno było kaleczyć lub broń boże ścinać, a czyn tego rodzaju traktowany był jak zamach na boskie stworzenie i surowo karany. Drzewa, jak każda istota na Ziemi, mają swoją duszę, toczy się w nich życie, czego dowodem materialnym jest wzrost i nieustanna przemiana, a emanacją duszy drzewa są bóstwa w nich żyjące. Do nich można zwracać się z prośbami i tak też czyniono.

Pamiętając, że nazw w sanskrycie dotyczących jednego przedmiotu jest bardzo wiele ‘drzewo’ to między innymi:

  •  taru (m.) तरु, drzewo
    devataru (m.) देवतरु święte drzewo, boskie drzewo, stare drzewo otoczone czcią
    bālataru (m.) बालतरु młode drzewo
    bhañjaru (m.) भञ्जरु drzewo rosnące przy świątyni
    kalpataru (m.) कल्पतरु drzewo spełniające życzenia
  • druma (m.) द्रुम drzewo
  • vānaspati (m.) वानस्पति drzewo, dosł. leśny pan, pan lasu, pan z lasu, 
  • vṛkṣa (m.) वृक्ष  drzewo, w szczególności drzewo kwitnące, owocujące, także określenie pnia drzewa
    jaradvṛkṣa  (m.) जरद्वृक्ष stare drzewo
  • karkāra ( m.) कर्कार drzewo
  • pādapa (m.) पादप  dosł. pijący stopami (korzeniami), drzewo/ roślina

Parę nazw gatunków drzew, z którymi spotkamy się prędzej czy później:

  • aśvattha (m.) अश्वत्थ  święte drzewo figowe, Pipal, Ficus Religiosa; kult tego drzewa przedstawianego z korzeniami do góry przeniknął do buddyzmu, symbolizuje ono wszechświat. Drzewo Bodhi pod którym Budda osiągnął oświecenie było tego gatunku.
    aśvatthā ( f.) अश्वत्था tak nazywa się dzień pełni w miesiącu Āśvina (jest to miesiąc, w którym dojrzewają owoce drzewa aśvattha).
  • candana (mn.) चन्दन drzewo sandałowe, sandał, Sirium myrtifolium
  • aśoka (m.) अशोक  drzewo o pomarańczowo - czerwonych kwiatach, jedno z ulubionych drzew poetów, dosł. oznacza beztroskę / brak smutku (a śoka) Jonesia Asoka
  • āmra (m.) आम्र drzewo mango, mangowiec Mangifera Indica

Araṇyaka (mfn.) अरण्यक to las, leśny teren. Jest to też nazwa nauk, które później weszły w skład Upaniṣad (f.) उपनिषद् , a które początkowo przekazywane były zaawansowanym uczniom w zaciszu lasu, ze względu na ich tajność i moc, którą za sobą niosły. Nauka ta była sekretna (guhya गुह्य) i nie powinny były jej słyszeć uszy ludzi postronnych, więc las był najbezpieczniejszym miejscem na jej przekazywanie.


Słowo araṇya (mf(ā)n.) अरण्य oznacza dziki, odludny teren, las lub pustynię, miejsce odosobnione, oddalone od ludzkich siedzib.


Słowo guhya गुह्य wiążące się z lasem, znaczy tajemnica/ sekret/ coś mistycznego. Trochę przypomina w brzmieniu polskie słowo ‘głusza’, które - gdyby połączyć te dwa znaczenia - oznaczałoby  coś w rodzaju: “tajemniczość głębokiego lasu”.  

  • araṇya (mf(ā)n.) अरण्य dziki teren, odludny, las, pustynia
  • araṇyaka (mfn.) अरण्यक las
  • āraṇyaka (m.) आरण्यक pochodzący z lasu, leśny, zwierzę, stworzenie leśne, mający związek z lasem, mieszkaniec lasu,
  • āraṇyakukkuṭa (m.) आरण्यकुक्कुट dziki kogut

vana (n.) वन las

W trzecim z czterech etapów życia, na jakie tradycyjnie dzieliło się życie Indusa, następowało udanie się do lasu (vanaprasthā वनप्रस्था), wejście w życie leśnego anachorety (vanavāsin वनवासिन्); do lasu (vana (n.) वन) -  gdzie na powrót dochodzi do pełnej integracji człowieka z przyrodą (prakṛti (f.) प्रकृति). W tym etapie następuje powrót na łono natury, POWRÓT właśnie, po fazie spełnienia społecznego obowiązku, swojej roli w strukturze, po zapewnieniu ciągłości rodu, spłodzenia i odchowaniu syna, dokonujący się w momencie założenia przez syna własnej rodziny - następuje wyjście (prasthā प्रस्था) ze spraw “ludzkich” (laukika लौकिक) tj. rodzinnych, zawodowych, “światowego życia” jakbyśmy dzisiaj powiedzieli używając buddyjskiej nomenklatury. Następuje pewnego rodzaju pożegnanie z tym, co początkowo może ekscytować człowieka jak stosunki towarzyskie, zakładanie rodziny, działalność zawodowa i wiążąca się z nią czasami sława i powodzenie.

  • vānara (m.) वानर lub vanacara (mf(ī)n.) वनचर stworzenie leśne, zwierzę, małpa, gazela, jeleń … leśnik lub drwal - chodzi o jakiekolwiek stworzenie poruszające się (cara चर) po lesie (vana वन )
  • vanaja (mfn.) वनstworzenie leśne
  • mṛga (m.) मृग dzikie zwierzę, leśne zwierzę, jeleń, sarna, gazela, antylopa
  • vanavāsin वनवासिन् mieszkaniec lasu
  • vānaspati (m.) वानस्पति drzewo, dosł. leśny pan, pan lasu, pan z lasu
  • vanaprasthā वनप्रस्था  -wyruszenie do lasu, odejście do lasu
    prasthāna (n.) प्रस्थान wyruszenie w drogę, wymarsz, podróż, droga, metoda, system
    mahāprasthāna (n.) महाप्रस्थान - wielka podróż, podróż w zaświaty, pożegnanie się z życiem, wielki odjazd...
  • tapovana (n.) तपोवन las ascetów
  • nirjana vana (n.) निर्जन वन bezludny las
  • dāva (m.) दाव  pożar | szczególnie pożar lasu
    dāva  (m.n.) दाव oznacza las ale zawsze w połączeniu z ogniem

वनजे नेति बलं बतास्ति सत्त्वे
vanaje neti balaṃ batāsti sattve
'zaiste nie ma w stworzeniu leśnym takiej siły'

वयं वनचरा युष्मदीयं जलान्ते गृहम्
vayaṃ vanacarā yuṣmadīyaṃ jalānte gṛham
'my jesteśmy zwierzęta leśne, wasz dom za wodą'

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *