Menu Zamknij

Sandhi | सन्धि 

Jeśli chcemy zacząć poznawać sanskryt musimy zaznajomić się w pierwszej kolejności z alfabetem, w drugiej z zasadami sandhi i z taką bazą możemy zacząć wnikać głębiej w język.
Czym jest alfabet - wiadomo, ale czym jest zjawisko sandhi, bardzo istotne dla tego języka?

Termin sandhi सन्धि 
oznacza "połączenie, zejście się razem”

Ze względu na długą tradycję przekazu ustnego zapis sanskrytu jest fonetyczny, a pismo odzwierciedla wszystkie zmiany na styku fonemów.

'Fonem to podstawowa jednostka systemu dźwiękowego języka.'
(Słownik PWN)

W sanskrycie uwzględniamy w zapisie wszystkie zmiany fonetyczne powstałe w trakcie wypowiadania zdania, czyli piszemy tak, jak mówimy. W języku polskim na przykład, mówiąc ‘wóz jedzie’, usłyszymy ‘wusjedzie’ lecz nie zapiszemy go w takiej postaci. Natomiast w sanskrycie zapisalibyśmy je właśnie tak - zgodnie z wymową, czyli “wusjedzie”.

Weźmy na przykład dwa wyrazy “iti” i “eva”. Wymawiając te dwa wyrazy jeden po drugim, wyjdzie nam "itjewa" (w transkrypcji "ityeva") i w takiej połączonej formie, jako jeden wyraz, zapiszemy je jeśli znajdą się obok siebie.

Czytanie ze zrozumieniem, czy tłumaczenie, zanim osiągniemy biegłość, polega często na rozplątywaniu scalonych ze sobą wyrazów, aby wydobyć i zidentyfikować ich pierwotną postać i móc je właściwie zrozumieć. Nierzadko zdarza się, że słowo tak przekształci się pod wpływem sąsiadujących z nim wyrazów, że zupełnie straci swoją wyjściową formę.

Dzięki rozumieniu sandhi możemy je ponownie “odnaleźć”.

Przykłady:

piṇḍa + udaka = piṇḍodaka,  (a + u = o)
bāla + indu = bālendu,  (a + i = e)

nadī + atra = nadyatra,  (i + a = ya)
sādhu + evam = sādhvevam (u + e = ve) ... itd.

Tego typu modyfikacje na styku dwóch liter opisują zasady sandhi

Sandhi to zbiór reguł, które początkowo mogą wydać się trudne do nauczenia, jednak trzeba uświadomić sobie, że to spis reguł fonetycznych, możemy więc starać się bardziej usłyszeć powstałe zmiany niż sucho zapamiętywać, co z czego pochodzi. Dlatego też pomocna jest wiedza na temat powstawania poszczególnych głosek w aparacie mowy, ich układ i wzajemne powiązania. Warto przyłożyć do tej kwestii uwagę, bo znajomość ta będzie owocować, wprowadzając jasność i przejrzystość do nauki, tym bardziej, że sanskryt, jak sama jego nazwa wskazuje, jest językiem uporządkowanym praktycznie, nie tylko z nazwy, czego pierwszy dowód możemy zobaczyć już przy sposobie ułożenia alfabetu.
[patrz rozdział alfabet]

“Cywilizacja indyjska jest w swych korzeniach cywilizacją słowa, a nie pisma, zatem Hindusów interesowała forma dźwiękowa języka, a nie jego zapis.”      

[M. Wielińska, “System fonologiczny sanskrytu"]

Sandhi dzielimy na wewnętrzne i zewnętrzne czyli powstające w trakcie tworzenia wyrazu np. przy dodawaniu końcówki deklinacyjnej/ koniugacyjnej/ sufiksu/ prefiksu itp. do tematu (sandhi wewnątrzwyrazowe); i dotyczące zmian powstających na styku dwóch osobnych wyrazów (sandhi zewnętrzne).

 

W obrębie tego podziału wyróżniamy:

  • sandhi samogłosek - svara - sandhi lub ac- sandhi 

  • sandhi spółgłosek - vyańjana - sandhi lub hal- sandhi

  • visarjanīya sandhi, czyli sandhi dotyczące visarjanīya
    (końcowego ḥ)

svara
sandhi

Svara sandhi czyli sandhi samogłosek
to zasady łączenia wygłosowych i nagłosowych samogłosek w obrębie słowa, złożeniach słownych i w zdaniu.

vyañjana
sandhi

Vyañjana sandhi czyli sandhi spółgłosek to
zasady łączenia wygłosowych i nagłosowych spółgłosek w obrębie słowa, złożeniach słownych i w zdaniu.

visarjanīya sandhi

Visarjanīya sandhi to zasady łączenia
wygłosowego 'ḥ' z nagłosowymi samogłoskami i spółgłoskami w złożeniach słownych i w zdaniu.