Menu Zamknij

Doṣa दोष i sześć stadiów rozwoju choroby

Co to jest dosza? Pod hasłem ‘doṣa दोष’ czytamy w słowniku Monier- Williamsa następujące wyjaśnienia: 

  • doṣa दोष (m.) wieczór, ciemność
  • doṣa दोष (m. rzadziej n.) wina, występek, niedostatek, niedogodność, zło, niegodziwość, grzeszność, wykroczenie, przestępstwo, szkoda, krzywda, złe konsekwencje, szkodliwy skutek, słaby punkt, błąd
  • doṣa दोष (m.) zmiana, uczucie, element chorobowy, choroba, szczególnie choroba trzech humorów ciała

W słowniku Apte'go m.in.: zaburzenie trzech humorów ciała /  trzy humory w stanie zaburzonym

 tridoṣa त्रिदोष 

एषः मम दोषः न ।
eṣaḥ mama doṣaḥ na 
To nie moja wina.

↑  Wyjaśnienie hasła ‘doṣa’ ze słownika
"The Student Sanskrit English Dictionary"
V.S. Apte 

Trzy humory konstytuujące ciało:

  • pitta पित्त (n.) żółć, humor żółciowy lub ten wydzielany między żołądkiem a jelitami i przepływający przez wątrobę, przenikający śledzionę, serce, oczy i skórę; jego główną cechą jest ciepło MW

  • vāyu वायु / vāta वात (m.) (w medycynie) wiatr, wietrzny humor lub jego chorobliwa przypadłość (chorobliwe uczucie wietrznego humoru, wzdęcia, dna moczanowa, reumatyzm) MW

  • kapha कफ / śleṣman श्लेष्मन् (m.) (w medycynie) flegma (jako jeden z trzech płynów ustrojowych) śluz, wydzielina, humor flegmatyczny MW

Sześć stadiów rozwoju choroby wg
 Suśrutasaṃhitā सुश्रुतसंहिता

(1.21.18 - 36)* 

  1. संचय  saṃcaya - przyrost dosz
  2. प्रकोप  prakopa - wzburzenie dosz
  3. प्रसर  prasara - rozprzestrzenienie się dosz po ciele
  4. स्थान संश्रय sthāna saṃśraya - ulokowanie się dosz w określonych miejscach, w których pojawiają się pierwsze znaki choroby
  5. व्यक्ति vyakti - ujawnienie się - pełne objawienie się choroby
  6. भेद  bheda - powstanie powikłań, ran, przerodzenie się choroby w chroniczną
* cytat znaleziony w
“ Studia nad Hathapradipiką Swatmaramy” str. 45/46,
Maria Marcinkowska - Rosół &  Sven Sellmer,
Wydawnictwo naukowe UAM,
Poznań 2022

नैष दोषः
naiṣa doṣaḥ
'nie ma nic złego'

  • संचय  saṃcaya (m.) zbieranie, gromadzenie, zbiór, sterta, skarb, magazyn, mnogość, ilość

  • प्रकोप  prakopa (m.) wzburzenie, podekscytowanie, gwałtowność, nagły gniew, wściekłość, (med.) nadmiar, uchybienie, zaburzenie

  • प्रसर prasara (m.) posuwanie się naprzód, postęp, swobodny kurs, wychodzenie, wznoszenie się, pojawianie się, rozprzestrzenianie się, rozszerzanie się

  • स्थान sthāna (n.) stan, stanowisko, umiejscowienie
  • संश्रय saṃśraya (m.) koniunkcja, połączenie, skojarzenie („połączone lub powiązane z”), związek lub odniesienie do

  • व्यक्ति vyakti (f.) wygląd, ujawnienie, widoczność, manifestacja, 

  • भेद  bheda (m.) (od √ भिद् bhid) łamanie, rozłupywanie, rozdzieranie, przekłuwanie, włamywanie, ujawnianie, wyjawianie, zdrada (sekretu - rahasya रहस्य-भ्°) pękanie, otwieranie, rozwieranie, rozdzieranie, rozłam/wybucha lub wyłania się, rozszerza się, kwitnie, wystrzeliwuje, kiełkuje
    विभेदयेत् vibhedayet rozwiera, rozewrze